به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، در بازار داغ خرید و فروش خودرو، بسیاری از افراد برای صرفه‌جویی در وقت یا فرار از هزینه‌ها و نوبت‌های طولانی، به یک قرارداد دستی «قولنامه» و گرفتن «وکالت تعویض پلاک» از فروشنده بسنده می‌کنند. خریدار پول را واریز می‌کند، سوییچ و برگه وکالت را تحویل می‌گیرد و با خیالی آسوده تصور می‌کند مالک شش‌دانگ خودرو شده است. 

اما همین فرایند به‌ظاهر ساده، یکی از پرریسک‌ترین و پرتکرارترین دام‌های حقوقی در دادگاه‌هاست. چرا؟

۱. وکالت‌نامه سند مالکیت نیست!
بزرگ‌ترین اشتباه رایج، یکی دانستن «وکالت» با «انتقال مالکیت» است. وکالت صرفاً به معنای نمایندگی است؛ یعنی فروشنده به شما اختیار داده که به جای او به مرکز تعویض پلاک بروید. تا زمانی که پلاک فک نشود و مدارک جدید صادر نمیگردد.
از نظر سامانه شماره‌گذاری و مراجع رسمی، فروشنده همچنان مالک شناخته می‌شود؛ اما مسئولیت تخلفات و حوادث روزمره به دلیل تصرف فیزیکی، گریبان‌گیر خریدار خواهد شد.

۲. خطرات پیش‌بینی‌نشده؛ اگر فروشنده فوت کند چه می‌شود؟
طبق ماده ۶۷۸ قانون مدنی، عقد وکالت با «فوت» یا «جنون» هر یک از طرفین خودبه‌خود باطل می‌شود. 
تصور کنید خودرویی را خریده‌اید، تمام پول را پرداخت کرده‌اید و وکالت دوماهه گرفته‌اید؛ اگر خدای ناکرده فروشنده فردا دچار سانحه شود و فوت کند:
وکالت شما فوراً بی‌اعتبار می‌شود؛
خودرو جزو ترکه متوفی قرار می‌گیرد؛
شما باید برای اثبات وقوع معامله، تک‌تک وراث را پیدا کنید و وارد یک پروسه فرسایشی چندساله تحت عنوان «اثبات وقوع بیع و الزام به تنظیم سند» در دادگاه شوید.

۳.اگر فروشنده چک برگشتی داشته باشد، مهریه همسرش به اجرا گذاشته شود یا به هر دلیلی بدهکار باشد، طلبکاران می‌توانند با استعلام پلاک ثبتی، دستور توقیف خودرو را از اجرای احکام دادگستری یا ثبت بگیرند. 
در این وضعیت، حتی اگر خودرو ماه‌ها زیر پای شما باشد، پلیس در اولین دوربین یا ایست بازرسی خودرو را راهی پارکینگ می‌کند؛ اثبات اینکه «من خودرو را قبل از تاریخ توقیف خریده بودم» نیازمند اعتراض ثالث اجرایی، وکیل و صرف ماه‌ها دوندگی در محاکم است.

۴.اگر قصد خرید خودرو دارید، رعایت این چهار اصل را خط قرمز معامله قرار دهید:

. استعلام برخط پیش از پرداخت نهایی: وضعیت خلافی، شکایت‌های قضاییِ روی پلاک، و مسدودی خودرو را حتماً پیش از واریز ثمن بررسی کنید.

. تنظیم قرارداد دقیق کتبی: صرفاً به وکالت‌نامه اکتفا نکنید؛ مبایعه‌نامه کتبی با ذکر دقیق ساعت و تاریخ تحویل خودرو، مشخصات فنی، شماره شاسی و تعهدات طرفین تنظیم و به امضای شهود برسد.

. وکالت کوتاه‌مدت: وکالت‌نامه‌های با مهلت طولانی ریسک بالایی دارند؛ مهلت وکالت تعویض پلاک باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن «مثلاً ۱۰ تا ۱۵ روز کاری» باشد و فوراً جهت تعویض پلاک اقدام گردد.

. تطبیق هویت فروشنده و مالک کارت ماشین: هرگز از واسطه‌ای که وکالت‌نامه زنجیره‌ای دارد یا نامش در مدارک خودرو نیست، بدون بررسی دقیق اصالت وکالت‌نامه‌های قبلی از دفترخانه صادرکننده، خرید نکنید.

«در معامله خودرو، سریع‌ترین راه همیشه امن‌ترین راه نیست؛ آرامشِ تعویض پلاک در همان روز معامله، ارزش یک روز مرخصی گرفتن را دارد.»

نویسنده: زهرا رحیمی

وکیل پایه یک دادگستری