کارشناس مسائل اجتماعی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه» بیان کرد: بحران جمعیت در ایران سال‌هاست از مرحله هشدار عبور کرده و به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی کشور تبدیل شده است؛ بحرانی که کارشناسان معتقدند تنها با افزایش مشوق‌های مالی یا تبلیغات فرهنگی قابل‌حل نیست و نیازمند اصلاحات عمیق در حوزه اقتصاد، فرهنگ و سیاست‌گذاری است.

 وی با تشریح ابعاد مختلف این بحران، کاهش نرخ فرزندآوری را تنها نشانه‌ای از یک مسئله بزرگ‌تر دانست و اظهار کرد: بحران جمعیت صرفاً به کاهش تولدها محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در دگرگونی‌های عمیق سبک زندگی، ساختار اقتصادی، نظام آموزشی و نهاد خانواده دارد.

 کارشناس مسائل اجتماعی با اشاره به کاهش چشمگیر ازدواج در کشور افزود: آمار ازدواج از حدود ۸۰۰ هزار مورد در ابتدای دهه ۹۰ به حدود ۴۰۰ تا ۴۳۰ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده و هم‌زمان نسبت طلاق به ازدواج به مرز ۴۰ درصد نزدیک شده است؛ موضوعی که از تضعیف بنیان خانواده حکایت دارد.

 براکه ادامه داد: نرخ باروری کل نیز از حدود ۶/۵ فرزند در دهه ۶۰ به حدود ۱/۳۵ فرزند کاهش‌یافته که فاصله قابل‌توجهی با نرخ جانشینی جمعیت دارد. همچنین روند سالمندی کشور شتاب گرفته و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد ایران تا سال ۱۴۳۰ وارد مرحله کاهش مستمر جمعیت خواهد شد.

 وی کاهش نیروی کار، افزایش فشار بر صندوق‌های بازنشستگی، افت سرمایه انسانی و کاهش پویایی اقتصادی را از مهم‌ترین پیامدهای اجتماعی این روند برشمرد و گفت: در برخی استان‌ها مانند گیلان، تعداد فوتی‌ها از تولدها پیشی گرفته و این مسئله دیگر یک هشدار نیست، بلکه به واقعیتی ملموس تبدیل شده است.

 کارشناس مسائل اجتماعی، ناامیدی از آینده اقتصادی را مهم‌ترین عامل کاهش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری عنوان کرد و افزود: گرانی مسکن، تورم، هزینه‌های ازدواج، مخارج سنگین تربیت فرزند و ناامنی شغلی باعث شده بسیاری از جوانان نتوانند برای آینده خود برنامه‌ریزی کنند.

 براکه با بیان اینکه امروز فرزندآوری به تصمیمی پرریسک تبدیل شده است، خاطرنشان کرد: خانواده‌ها علاوه بر نگرانی‌های مالی، از آینده شغلی، فرصت‌های اجتماعی و حتی آینده فرزندان خود نیز اطمینان ندارند و همین مسئله تصمیم به فرزندآوری را دشوار کرده است.

 وی در ارزیابی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز تصریح کرد: باوجود گذشت چند سال از اجرای این قانون، تغییر محسوسی در شاخص‌های جمعیتی مشاهده نشده است؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از تکالیف قانونی یا اجرا نشده یا با تأخیر و به‌صورت ناقص اجرا شده‌اند.

 کارشناس مسائل اجتماعی افزود: پرداخت دیرهنگام تسهیلات، اجرانشدن کامل حمایت‌های معیشتی، مشکلات واگذاری زمین و خودرو و همچنین فاصله میان‌وعده‌ها و عملکرد دستگاه‌ها، اعتماد عمومی را کاهش داده است.

 براکه با تأکید بر اینکه مشکل تنها در اجرای قانون خلاصه نمی‌شود گفت: سیاست‌های جمعیتی بیش از آنکه به ریشه‌های بحران مانند تورم، بیکاری، ناامنی شغلی و بحران مسکن بپردازند، بر مشوق‌های کوتاه‌مدت و تبلیغات متمرکز شده‌اند.

 وی درباره تغییر نگرش نسل جدید نسبت به ازدواج و فرزندآوری نیز تصریح کرد: فردگرایی، افزایش سطح تحصیلات و اشتغال زنان، تغییر سبک زندگی و تأثیر شبکه‌های اجتماعی موجب شده فرزندآوری از یک ارزش اجتماعی به انتخابی کاملاً شخصی تبدیل شود.

 کارشناس مسائل اجتماعی با اشاره به نقش فضای مجازی افزود: شبکه‌های اجتماعی با نمایش سبک زندگی آرمانی و ایجاد انتظارات غیرواقعی، نگاه نسل جوان به ازدواج و خانواده را تغییر داده‌اند؛ هرچند این فضا علت اصلی بحران نیست و بیشتر نقش تشدیدکننده دارد.

 براکه تأکید کرد: سیاست‌های جمعیتی موجود با واقعیت زندگی نسل جوان همخوانی ندارد؛ جوانی که با تورم، بیکاری و ناامنی اقتصادی روبه‌رو است، نمی‌تواند تنها با مشوق‌های محدود برای فرزندآوری تصمیم بگیرد.

 وی درباره پیامدهای ادامه روند کاهش جمعیت هشدار داد و گفت: افزایش سالمندی، کاهش نیروی کار، گسترش تنهایی و انزوای اجتماعی، افزایش آسیب‌های روانی و کاهش تاب‌آوری جامعه از مهم‌ترین پیامدهای این روند خواهد بود.

 کارشناس مسائل اجتماعی بحران جمعیت را مسئله‌ای ملی و حتی امنیتی دانست و تصریح کرد: حل این بحران نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و مشارکت مردم است و نمی‌توان مسئولیت آن را تنها بر عهده یک وزارتخانه گذاشت.

 براکه در بخش دیگری از سخنان خود، عملکرد رسانه‌ها را نیز مورد نقد قرارداد و گفت: روایت‌های فعلی نتوانسته‌اند با نسل جوان ارتباط برقرار کنند؛ زیرا اغلب شعاری، کلیشه‌ای و دور از واقعیت‌های زندگی مردم هستند.

وی تأکید کرد: رسانه‌ها باید به‌جای نصیحت و شعار، الگوهای واقعی از زندگی موفق، ساده و امیدبخش را به جامعه معرفی کنند و با زبان قابل‌فهم برای نسل جوان سخن بگویند.

 کارشناس مسائل اجتماعی در پایان، راهکار برون‌رفت از بحران جمعیت را اجرای هم‌زمان اصلاحات اقتصادی، بازطراحی گفتمان فرهنگی و دینی متناسب با نسل جوان و بازسازی اعتماد عمومی دانست و گفت: تا زمانی که جوانان نسبت به آینده شغلی، مسکن و معیشت خود احساس امنیت نکنند، نمی‌توان انتظار تغییر رفتارهای جمعیتی را داشت.

براکه خاطرنشان کرد: بحران جمعیت در نهایت، بیش از آنکه بحران کمبود فرزند باشد، بحران اعتماد، امید و آینده است؛ بحرانی که تنها با اقدامات عملی، هماهنگ و پایبندی مسئولان به وعده‌های خود قابل‌مدیریت خواهد بود.

انتهای خبر/۲۲۴۲۲۴