فریبا صادقی‌دوست، در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، با تأکید بر ضرورت آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان از سال‌های ابتدایی زندگی گفت: کنترل هیجان مهارتی پایه‌ای است که اگر در کودکی آموزش داده نشود، در نوجوانی و بزرگسالی می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات رفتاری، اضطراب، درگیری‌های اجتماعی و حتی گرایش به مصرف مواد مخدر شود.

وی معتقد است که مغز کودک در دوره دبستان «بیشترین آمادگی» را برای یادگیری مهارت‌های عاطفی و رفتاری دارد؛ دوره‌ای که بنیان اعتمادبه‌نفس، خودکنترلی و نحوه مواجهه با فشارهای اجتماعی در آن شکل می‌گیرد.

صادقی‌دوست در تعریف این مهارت گفت: کنترل هیجان یعنی توانایی شناخت، درک و هدایت احساسات به‌جای واکنش‌های عجولانه. کودکی که احساساتش را می‌شناسد و بلد است درباره آنها حرف بزند، روابط بهتر، اعتمادبه‌نفس بالاتر و تصمیم‌گیری سالم‌تری خواهد داشت.

وی با اشاره به تفاوت‌های فردی توضیح داد: خلق‌وخو و زیست‌شناخت کودک بر ظرفیت تنظیم هیجان اثرگذار است. برخی کودکان از نوزادی در آرام‌کردن خود مشکل دارند و برخی دیگر تحت تأثیر سبک تربیتی والدین به‌تدریج به تنظیم بیرونی وابسته می‌شوند. این گروه بعدها بیشتر دچار انفجارهای هیجانی، اضطراب یا رفتارهای تکانشی می‌شوند.

مشاور و مدرس دانشگاه با بیان اینکه دبستان دوره‌ای است که مغز بیش از هر زمان دیگری «انعطاف‌پذیر» است و تجربیات این سن در شکل‌گیری ارتباطات عصبی ماندگاری بالایی دارد، ادامه داد: کودکی که از ۷ تا ۱۲ سالگی یاد می‌گیرد هیجان خود را مدیریت کند، در نوجوانی توانمندتر، در روابط اجتماعی موفق‌تر و در حل تعارضات منطقی‌تر خواهد بود.

روش‌های کاربردی آموزش کنترل هیجان در مدرسه

وی چهار روش اصلی را مؤثرترین ابزار مدرسه دانست:

شناخت احساسات: راه‌اندازی گفتگوی ساده درباره احساسات، تشخیص نشانه‌های بدنی و استفاده از بازی «چهره احساسات».

انتخاب راهبردهای شخصی: کودک باید یاد بگیرد چه چیزی او را آرام می‌کند: نفس عمیق، خلوت کوتاه، گوش‌دادن به موسیقی، نقاشی، یا حرف‌زدن با یک بزرگ‌تر.

تمرین نفس‌های عمیق (نفس حبابی): چند نفس آهسته و عمیق، یکی از سریع‌ترین راه‌های بازگرداندن آرامش است.

ورزش و بازی فعال: فعالیت بدنی، مخصوصاً دویدن، بازی‌های گروهی و ورزش‌های هوازی، باعث کاهش تنش و افزایش توان تنظیم هیجان می‌شود.

نقش بازی‌های گروهی در رشد هیجانی

 صادقی‌دوست با تأکید بر بازی «آزمایشگاه احساسات» است، گفت: بازی‌های گروهی همدلی، همکاری، ارتباط مؤثر، صبر، و مدیریت استرس را تقویت می‌کنند. چالش‌ها و رقابت‌های طبیعی در بازی کمک می‌کند کودک شیوه صحیح واکنش به شکست، ناراحتی و تعارض را یاد بگیرد.

والدین؛ اولین و مهم‌ترین معلمان احساسات

وی با تأکید بر اینکه کودک احساسات را از رفتار والدین تقلید می‌کند، افزود: وقتی والدین در برابر ترس، خشم یا ناراحتی با آرامش واکنش نشان دهند، کودک همان الگو را درونی می‌کند. اما اگر احساسات کودک نادیده گرفته شود؛ مثل جملات «گریه نکن» یا «چیزی نیست»، فکر می‌کند احساساتش بی‌ارزش است.

به گفته این کارشناس، نام‌گذاری احساسات، گوش‌دادن بدون قضاوت، ایجاد فضای امن عاطفی،  تشویق همدلی، از مهم‌ترین اقدامات والدین برای تربیت کودک است.

کنترل هیجان و نقش آن در پیشگیری از اعتیاد

صادقی‌دوست ارتباط میان تنظیم هیجان و پیشگیری از مصرف مواد را جدی دانست: نوجوانانی که مهارت تنظیم هیجان دارند، در برابر فشار گروه همسالان مقاوم‌ترند. آنها احساسات لحظه‌ای را مدیریت می‌کنند و تصمیم‌های پرریسک کمتری می‌گیرند.

وی افزود: کسانی که هوش هیجانی پایینی دارند، برای کاهش هیجان‌های منفی ممکن است به سمت مصرف مواد کشیده شوند. اما نوجوان آموزش‌دیده، راهبردهای سالم‌تری برای مدیریت تنش دارد.

نشانه‌های ضعف کنترل هیجان در کودکان

این استاد دانشگاه نشانه‌های ضعف کنترل هیجان در کودکان را شامل موارد زیر دانست:

۱_ طغیان‌های شدید؛ ۲_ روابط دوستانه ضعیف؛ ۳_ جر و بحث زیاد؛ ۴_ اضطراب؛ ۵_ زودرنجی؛ ۶_ ناتوانی در دفاع از خود؛ ۷_ ضعف مهارت‌های مقابله‌ای.

معلم چگونه می‌تواند الگوی تنظیم هیجان باشد؟

وی رفتار معلم را «نیمه پنهان آموزش» توصیف کرد: معلمی که آرامش خود را حفظ می‌کند، به کودک زمان فکرکردن می‌دهد و بدون قضاوت بازخورد می‌دهد، عملاً در حال آموزش تنظیم هیجان است.

به اعتقاد وی، کلاس درس باید محیطی بازتابی و آرام باشد، نه هیجانی و شتاب‌زده.

صادقی دوست تأکید کرد که این مهارت فقط با «تجربه روزمره» شکل نمی‌گیرد: کنترل هیجان مهارتی است که برنامه‌ریزی، تمرین و الگوی پایدار لازم دارد. بنابراین بهتر است مدارس یک برنامه منسجم، مرحله‌به‌مرحله و قابل ارزیابی داشته باشند.

به گفته وی، تشویق‌های کوچک، تجربه موفقیت، فرصت انتخاب و احترام به علایق کودک مهم‌ترین ابزارهای انگیزشی‌اند: کودک وقتی احساس کند در کنترل احساساتش موفق شده و این موفقیت دیده می‌شود، به ادامه مسیر دلگرم می‌شود.

صادقی دوست با اشاره به تفاوت‌های زیستی و هورمونی گفت: پسران معمولاً هیجانات شدیدتر و برون‌ریز بیشتری دارند، بنابراین روند یادگیری کنترل هیجان در آنها طولانی‌تر است و نیاز به تکرار و تمرین بیشتری دارد.

وی در پایان سه توصیه مهم برای شروع آموزش کنترل هیجان ارائه کرد:۱_ آموزش کنترل رفتارهای تکانشی پیش از هر مهارت دیگر؛ ۲_ یاددادن روش‌های سالم ابراز احساسات؛ ۳_ تقویت مهارت حل مسئله و تصمیم‌گیری آگاهانه

انتهای خبر/224224

خبرنگار: آرزو رزمجویی