چهارطاقی گبران خرامه؛ روایتی از شکوهی کهن

شیرازه گزارش می‌دهد:

چهارطاقی گبران خرامه؛ روایتی از شکوهی کهن

چهارطاقی گبران خرامه، بنایی ساسانی با قدمتی نزدیک به ۱۷۰۰ سال، همچنان به‌عنوان یکی از آثار ارزشمند تاریخی فارس، پیوندی میان معماری باستانی، آیین‌های کهن و حافظه شفاهی مردم این منطقه را روایت می‌کند.

پنج‌شنبه, 19 شهریور 1405 ,19:11

به گزارش خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، در جنوب شهر خرامه، در فاصله‌ای حدود ۵۰۰ متری از محدوده شهری، بنایی ایستاده است که سکوت سنگ‌های آن، روایتگر بخشی از تاریخ کهن سرزمین فارس است؛ چهارطاقی گبران، یادگاری از روزگار ساسانی و یکی از آثار ارزشمند تاریخی خرامه است.

این بنا که از سنگ و ساروج ساخته شده، در نزدیکی گورستانی منسوب به گبران قرار دارد و از نظر ساختار گنبد، گوشواره‌ها و شیوه کاربندی، شباهت‌هایی با آتشکده‌های دوره ساسانی از جمله آتشکده بهرام در استهبان دارد.

معماری چهارطاقی گبران در عین سادگی، بیانگر نظامی دقیق و اندیشیده است. گنبد بنا بر فراز چهارپایه استوار شده و گوشواره‌های داخلی و طاق‌های قوسی، ساختاری را شکل داده‌اند که از ویژگی‌های معماری آتشکده‌های ایران باستان به شمار می‌رود.

نبود محراب در بنا و برخی ویژگی‌های معماری آن، این احتمال را تقویت می‌کند که چهارطاقی گبران به دوره‌های نخستین معماری ساسانی تعلق داشته باشد. بر پایه ویژگی‌های معماری، قدمت بنا را به حدود سده سوم میلادی، یعنی نزدیک به ۱۷۰۰ سال پیش، نسبت داده‌اند؛ دورانی که آتشکده‌ها جایگاهی مهم در ساختار مذهبی و اجتماعی جامعه ایرانی داشتند.

چهارطاقی گبران در روزگار باستان، خارج از حصار شهر خرامه قرار داشته است؛ موقعیتی که امکان برگزاری آیین‌های مذهبی و حضور گسترده مردم را فراهم می‌کرد. این بنا تنها یک فضای معماری نبوده، بلکه بخشی از حیات آیینی و فرهنگی مردمان این سرزمین به شمار می‌رفته است.

استخری، جغرافی‌دان و مورخ نامدار سده چهارم هجری، در کتاب المسالک و الممالک، هنگام توصیف سرزمین پارس، از جایگاه آتشکده‌ها در شهرها و نواحی آن روزگار یاد می‌کند؛ نشانه‌ای از اینکه آتشکده‌ها تا قرن‌ها پس از دوره ساسانی همچنان در فرهنگ و زندگی مردم حضور داشته‌اند.

برخی شواهد تاریخی نیز نشان می‌دهد که آتشکده خرامه تا قرون پنجم و ششم هجری فعال بوده است؛ موضوعی که می‌تواند یکی از عوامل مهم در ماندگاری این بنا در گذر قرن‌ها باشد.

اما اهمیت چهارطاقی گبران تنها در قدمت و معماری آن خلاصه نمی‌شود.

در حافظه شفاهی مردم خرامه، این بنا هنوز بخشی از زندگی و باورهای نسل‌های گذشته است. بنا بر روایت کهنسالان منطقه، تا سال‌هایی نه‌چندان دور، در ایام نوروز و سیزده‌بدر، خانواده‌ها به این مکان می‌آمدند و فرزندان خود را از زیر طاق‌های چهارطاقی عبور می‌دادند؛ رسمی که با باور به تندرستی و سلامت آنان تا نوروز سال بعد همراه بود.

این روایت‌ها، چهارطاقی گبران را از یک اثر باستانی صرف فراتر می‌برد. این بنا، پیوندی میان تاریخ، معماری و حافظه مردم خرامه است؛ میراثی که هم در سنگ‌های آن و هم در روایت‌های نسل‌های گذشته استمراریافته است.

امروز، اما این یادگار کهن در برابر فرسایش زمان و بی‌توجهی، بیش از گذشته نیازمند حفاظت است.

چهارطاقی گبران هنوز برجای‌مانده؛ خاموش، اما گویا ، گواهی بر تاریخی که از سده‌های دور تا امروز امتدادیافته است.

و شاید ارزشمندترین کاری که می‌توان برای چنین بناهایی انجام داد، تنها مرمت سنگ و ساروج نباشد؛ بلکه زنده نگه‌داشتن روایت آن‌ها در حافظه نسل‌های امروزوفردا باشد.

چهارطاقی گبران، بخشی از هویت تاریخی خرامه است؛ میراثی که قرن‌ها ایستاده تا امروز، ما را به تماشای گذشته فرابخواند.

انتهای خبر/ 224224