لاله محمودی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، با اشاره به نقش قابل‌ توجه عوامل روان‌شناختی در فرآیند درمان، پدیده «نوسبو» را یکی از موضوعات مهم اما کمتر شناخته‌ شده در پزشکی دانست و گفت: گاهی ذهن انسان، تنها بر اساس انتظار منفی از یک دارو یا درمان، می‌تواند زمینه بروز یا تشدید برخی علائم و عوارض را فراهم کند؛ موضوعی که امروزه در مطالعات علمی مورد توجه جدی پژوهشگران قرار گرفته است.

وی افزود: در اثر پلاسبو، انتظار مثبت بیمار می‌تواند موجب احساس بهبود یا کاهش علائم بیماری شود، اما در اثر نوسبو، باور و انتظار منفی نسبت به درمان ممکن است باعث تجربه یا تشدید برخی علائم ناخوشایند شود؛ حتی در شرایطی که عامل دارویی مستقیمی برای ایجاد آن وجود نداشته باشد.

عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: انتظارات ذهنی بیمار قادر است از طریق تعامل با سیستم عصبی مرکزی و فعال‌سازی مسیرهای فیزیولوژیک بدن، تجربه درمان را تحت تأثیر قرار دهد. زمانی که فرد با نگرانی و اضطراب منتظر بروز عارضه‌ای باشد، این اضطراب می‌تواند مسیرهای عصبی مرتبط با درد، تهوع، خستگی یا سایر علائم جسمی را فعال یا تقویت کند.

محمودی ادامه داد: یکی از شواهد مهم درباره این پدیده، نتایج برخی کارآزمایی‌های بالینی است که نشان می‌دهد حتی افرادی که تنها دارونما دریافت کرده‌اند نیز گاهی عوارضی مشابه مصرف‌کنندگان داروی اصلی را گزارش می‌کنند. این یافته‌ها نشان می‌دهد ذهن و انتظارات بیمار می‌تواند در تجربه درمان نقشی فراتر از آنچه تصور می‌شود ایفا کند.

وی با اشاره به اهمیت نحوه اطلاع‌رسانی درباره داروها گفت: مطالعه برگه راهنمای دارو، اگرچه اقدامی ضروری و بخشی از حق آگاهی بیمار است، اما در برخی افراد ممکن است به افزایش اضطراب و در نتیجه تقویت اثر نوسبو منجر شود.

متخصص داروسازی بالینی توضیح داد: درج تمامی عوارض احتمالی در بروشور داروها یک الزام قانونی و علمی است، اما تمرکز بیش از اندازه بر فهرست طولانی عوارض، به‌ویژه در افرادی که زمینه اضطراب بیشتری دارند، ممکن است باعث شود برخی علائم طبیعی بدن را به مصرف دارو نسبت دهند یا احتمال تجربه برخی عوارض در ذهن آنان افزایش یابد.

محمودی با تأکید بر اینکه این موضوع به معنای نادیده گرفتن عوارض واقعی داروها نیست، اظهار کرد: بسیاری از داروها دارای عوارض شناخته‌شده و مستند هستند و بیماران باید نسبت به آنها آگاه باشند، اما تفاوت میان عوارض واقعی و اثر نوسبو تنها با بررسی دقیق پزشک و ارزیابی علمی امکان‌پذیر است.

وی در ادامه به نتایج برخی مطالعات درباره داروهای استاتینی اشاره کرد و گفت: در پژوهش‌های انجام‌شده مشاهده شده است که بخشی از دردهای عضلانی گزارش‌شده توسط برخی بیماران ممکن است تحت تأثیر انتظار ذهنی آنان از بروز این عارضه باشد. البته این موضوع هرگز به معنای انکار عوارض واقعی این داروها نیست، زیرا عوارض عضلانی استاتین‌ها در برخی بیماران کاملاً شناخته‌شده و از نظر علمی اثبات شده است.

این عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین به نقش اثر نوسبو در استفاده از داروهای «بیوسیمیلار» پرداخت و افزود: مطالعات نشان داده است اگر جایگزینی داروی بیولوژیک مرجع با داروی بیوسیمیلار بدون اطلاع‌رسانی مناسب یا همراه با ایجاد نگرانی در بیمار انجام شود، احتمال گزارش عوارض یا حتی احساس کاهش اثربخشی درمان افزایش پیدا می‌کند؛ در حالی که شاخص‌های عینی بیماری ممکن است هیچ تغییری نکرده باشد.

وی خاطرنشان کرد: این مسئله اهمیت نحوه گفت‌وگو و انتقال اطلاعات درمانی به بیماران را بیش از پیش آشکار می‌کند، زیرا شیوه بیان اطلاعات می‌تواند بر برداشت ذهنی و در نهایت بر تجربه درمان تأثیرگذار باشد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، ارتباط مؤثر میان پزشک، داروساز و بیمار را یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشگیری از اثر نوسبو دانست و اظهار کرد: اطلاع‌رسانی درباره داروها باید صادقانه، شفاف، علمی و در عین حال متعادل باشد؛ به گونه‌ای که بیمار ضمن آگاهی از مزایا و عوارض احتمالی درمان، دچار نگرانی و اضطراب غیرضروری نشود.

وی افزود: رعایت اصل «رضایت آگاهانه» به معنای انتقال کامل اطلاعات به بیمار است، اما این انتقال باید به شیوه‌ای انجام شود که ضمن حفظ حقوق بیمار، اعتماد او به روند درمان نیز تقویت شود و نگرانی بی‌دلیل در ذهن وی ایجاد نکند.

 محمودی با اشاره به اینکه موفقیت درمان تنها به انتخاب داروی مناسب محدود نمی‌شود، تصریح کرد: عوامل روان‌شناختی، باورهای بیمار، میزان اعتماد به تیم درمان و کیفیت ارتباط میان پزشک، داروساز و بیمار، همگی در نتیجه نهایی درمان نقش دارند و نباید از تأثیر این عوامل غافل شد.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره پدیده نوسبو اظهار داشت: شناخت این پدیده می‌تواند به بیماران کمک کند با آرامش بیشتر، نگرشی متعادل‌تر و اعتماد بالاتر روند درمان خود را دنبال کنند. همچنین توجه جامعه پزشکی به این موضوع، علاوه بر کاهش نگرانی‌های غیرضروری، می‌تواند کیفیت مراقبت‌های درمانی و رضایت بیماران از خدمات سلامت را نیز ارتقا دهد.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای خبر/224224