به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، قالی حسن‌آباد، یکی از نشانه‌های ماندگار هنر دست‌باف فارس، سال‌ها نه‌تنها به‌عنوان یک محصول هنری و اقتصادی شناخته می‌شد، بلکه بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی مردم این منطقه بود؛ قالی‌هایی که با دستان زنان هنرمند حسن‌آبادی بافته می‌شد، روزگاری در خانه‌ها جایگاه ویژه‌ای داشت و حتی در برخی قباله‌های ازدواج، به‌عنوان بخشی از مهریه دختران ثبت می‌شد.

این هنر اصیل که زمانی آوازه‌اش از مرزهای منطقه فراتر رفته و به بازارهای خارجی از جمله ایتالیا و آلمان راه یافته بود، امروز پس از ثبت ملی، در مسیر تازه‌ای قرار گرفته است؛ مسیری که اگرچه فرصت معرفی دوباره این میراث ارزشمند را فراهم کرده، اما ادامه حیات آن نیازمند حمایت جدی از بافندگان، رونق بازار فروش و توجه بیشتر به زنجیره تولید است.

ثبت ملی قالی حسن‌آباد پس از نزدیک به دو دهه پیگیری، به‌عنوان گامی مهم در حفظ هویت فرهنگی این منطقه شناخته می‌شود؛ با این حال فعالان حوزه فرش معتقدند ثبت یک اثر به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن ماندگاری آن باشد و برای جلوگیری از کمرنگ‌شدن این هنر باید اقدامات عملی و اقتصادی در کنار برنامه‌های فرهنگی دنبال شود.

روایت روزهای طلایی قالی‌بافی حسن‌آباد

شکوفه خلفی، از بافندگان قالی حسن‌آباد، با اشاره به دوران رونق این هنر در دهه‌های ۱۳۳۰، ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، از سال‌هایی یاد می‌کند که قالی‌بافی بخش مهمی از زندگی بسیاری از خانواده‌های منطقه بود.

در آن دوران بسیاری از زنان حسن‌آبادی در کنار فعالیت‌های روزمره، به بافت قالی مشغول بودند و هر سال چند تخته قالی تولید می‌کردند؛ قالی‌هایی که بخشی از آن‌ها در بازارهای داخلی عرضه و بخشی دیگر راهی کشورهای خارجی می‌شد.

او با بیان اینکه رنگ‌های سرمه‌ای و قرمز از ویژگی‌های شناخته‌شده قالی حسن‌آباد است، می‌گوید نقوش این قالی‌ها حاصل سال‌ها تجربه و ذوق هنری بافندگان محلی است و هر نقش، بخشی از فرهنگ و خاطرات مردم این منطقه را در خود جای داده است.

کاهش تولید؛ زنگ خطری برای یک هنر قدیمی

با وجود پیشینه تاریخی و جایگاه فرهنگی قالی حسن‌آباد، این هنر در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی روبه‌رو شده است. کاهش تقاضا در بازار، افزایش هزینه مواد اولیه، نبود حمایت‌های بیمه‌ای کافی برای بافندگان و مشکلات مربوط به فروش، از جمله عواملی است که ادامه فعالیت بسیاری از هنرمندان این حوزه را دشوار کرده است.

بسیاری از بافندگان معتقدند اگرچه علاقه به این هنر همچنان در میان مردم منطقه وجود دارد، اما نبود درآمد پایدار باعث شده نسل جوان کمتر به سمت یادگیری و ادامه مسیر پیشینیان خود حرکت کند.

فعالان این حوزه هشدار می‌دهند که در صورت نبود برنامه‌ریزی مناسب، بخشی از دانش و مهارت‌های سنتی که طی نسل‌ها منتقل شده، ممکن است به مرور زمان کم‌رنگ شود؛ چراکه حفظ یک هنر دستی تنها با نگهداری نمونه‌های قدیمی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند حضور فعال هنرمندان و تولید مستمر است.

ثبت ملی؛ فرصتی برای معرفی دوباره قالی حسن‌آباد

مجید سلیمی، معاون صنایع دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، با اشاره به شرایط دشوار صنعت فرش دست‌باف در سال‌های اخیر، ثبت ملی قالی حسن‌آباد را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های بومی و تقویت جایگاه این هنر دانسته است.

توجه به هویت فرهنگی قالی‌های مناطق مختلف در کنار حمایت از هنرمندان و ایجاد زمینه‌های اقتصادی مناسب، می‌تواند نقش مهمی در حفظ این میراث داشته باشد.

کارشناسان حوزه صنایع دستی نیز معتقدند احیای قالی حسن‌آباد نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ از آموزش نسل جدید و حمایت از بافندگان گرفته تا ایجاد بازارهای فروش، معرفی این محصول در نمایشگاه‌ها و استفاده از ظرفیت‌های گردشگری برای شناساندن این هنر.

بازار فروش؛ حلقه مفقوده احیای قالی حسن‌آباد

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان این حوزه، مسئله فروش و ارتباط مستقیم تولیدکننده با بازار است. به باور آنان، زمانی که بافنده از آینده اقتصادی محصول خود اطمینان نداشته باشد، انگیزه برای ادامه این مسیر کاهش پیدا می‌کند.

ایجاد برند مشخص برای قالی حسن‌آباد، معرفی ویژگی‌های منحصر به فرد آن، حمایت از تعاونی‌های تولیدی و فراهم کردن زمینه حضور در بازارهای داخلی و خارجی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند به بازگشت رونق گذشته کمک کند.

میراثی که با دستان زنان این دیار زنده مانده است

قالی حسن‌آباد تنها یک محصول دست‌باف نیست؛ روایتگر بخشی از زندگی، فرهنگ و هنر مردمانی است که سال‌ها با صبر و مهارت، تار و پود آن را در هم تنیده‌اند. قالی‌هایی که زمانی نشانه‌ای از اعتبار خانواده‌ها و حتی بخشی از دارایی دختران در آغاز زندگی مشترک بود، امروز برای ادامه حیات خود نیازمند حمایت و توجه بیشتر است.

ثبت ملی این اثر ارزشمند می‌تواند نقطه آغاز معرفی دوباره آن باشد، اما ماندگاری واقعی این میراث زمانی تضمین خواهد شد که بافندگان آن از امنیت شغلی، بازار مناسب و حمایت‌های لازم برخوردار شوند.

قالی حسن‌آباد هنوز ظرفیت بازگشت به روزهای پررونق گذشته را دارد؛ به شرط آنکه نگاه‌ها از ثبت صرف یک نام فراتر رفته و به حفظ مهارت، معیشت هنرمندان و آینده این هنر اصیل معطوف شود.

انتهای خبر/۲۲۴۲۲۴