بهجت حقیقی در گفت و گو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، گفت: در گامی تازه برای مدیریت هوشمند منابع آب و افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، فرآیند هوشمندسازی سامانه‌های نوین آبیاری در مزارع استان فارس برای نخستین بار عملیاتی شد؛ طرحی که با تکیه بر ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان بومی، تلاش دارد تصمیم‌گیری در زمینه آبیاری را از روش‌های سنتی و مبتنی بر برآوردهای تجربی به سمت مدیریت دقیق، داده‌محور و لحظه‌ای هدایت کند.

وی با اشاره به اجرای این طرح تحول‌آفرین اظهار کرد: در چارچوب برنامه جدید مدیریت آب، تمامی پروژه‌های آبیاری نوین که در سال‌های گذشته در سطح استان اجرا شده و قابلیت ارتقا دارند، در کنار پروژه‌های جدید، به سامانه‌های هوشمند پایش و کنترل مجهز خواهند شد.

 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، هدف اصلی از اجرای این طرح را بهینه‌سازی مصرف آب، افزایش بهره‌وری، کاهش هدررفت منابع و ارتقای دقت در مدیریت آبیاری عنوان کرد و افزود: در شرایطی که منابع آبی با محدودیت‌های جدی مواجه است، استفاده از فناوری‌های نوین و داده‌های دقیق می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در اصلاح الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی داشته باشد.

بهجت حقیقی یکی از بخش‌های مهم این طرح، طراحی و ساخت دستگاه‌های پیشرفته ثبت داده یا Data Logger توسط یک شرکت دانش‌بنیان بومی است؛ تجهیزاتی که با استقرار در مزارع، اطلاعات مربوط به وضعیت خاک و شرایط محیطی را به‌صورت مستمر جمع‌آوری و ثبت می‌کنند.

وی افزود: این تجهیزات قادرند پارامترهای حیاتی و اثرگذار بر نیاز آبی گیاه از جمله رطوبت خاک، دما، هدایت الکتریکی یا EC و میزان pH را اندازه‌گیری کنند. اطلاعات به‌دست‌آمده نیز در کنار داده‌های جوی مورد تحلیل قرار می‌گیرد تا شرایط واقعی مزرعه برای تصمیم‌گیری درباره آبیاری مشخص شود.

 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، با بیان اینکه تصمیم‌گیری دقیق درباره آبیاری نیازمند دسترسی به اطلاعات واقعی و مستمر از مزرعه است، گفت: این سامانه با تحلیل مجموعه داده‌های خاک، گیاه و شرایط جوی، امکان تعیین علمی زمان آبیاری و میزان مورد نیاز آب را فراهم می‌کند و در نهایت می‌تواند برنامه اتوماسیون کامل آبیاری مزرعه را در اختیار بهره‌بردار قرار دهد.

بهجت حقیقی گفت: بر این اساس، کشاورز دیگر تنها بر اساس تجربه، تقویم زمانی یا برآوردهای تقریبی برای آبیاری اقدام نمی‌کند؛ بلکه وضعیت واقعی رطوبت خاک، شرایط آب‌وهوایی و سایر شاخص‌های مؤثر در نیاز آبی گیاه در فرآیند تصمیم‌گیری لحاظ می‌شود.

ایجاد نخستین هاب مرکزی پایش آب و خاک در فارس

وی همچنین از ساخت و راه‌اندازی نخستین سامانه ثبت داده مرکزی یا هاب در حوزه آب و خاک خبر داد و گفت: این سامانه توسط متخصصان شرکت دانش‌بنیان مجری طرح طراحی و ساخته شده و در مدیریت آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان فارس مستقر شده است.

 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، این مرکز در واقع نقش یک فرماندهی مرکزی برای دریافت، تجمیع و پایش اطلاعات مزارع و سایت‌های الگویی را بر عهده دارد و امکان مشاهده و بررسی داده‌های دریافتی از نقاط مختلف استان را برای کارشناسان فراهم می‌کند.

بهجت حقیقی ادامه داد: با استقرار این مرکز، اطلاعات مربوط به بیش از ۱۲ فاکتور کلیدی مؤثر بر مصرف آب از مزارع و سایت‌های الگویی سراسر استان می‌تواند به شکل لحظه‌ای مورد پایش قرار گیرد.

وی افزود: این قابلیت، زمینه را برای عبور از مدیریت واکنشی آب به سمت مدیریت پیشگیرانه و هوشمند فراهم می‌کند؛ به این معنا که کارشناسان می‌توانند پیش از آنکه مصرف نامناسب آب یا تنش آبی به خسارت جدی در مزرعه منجر شود، داده‌های موجود را بررسی کرده و توصیه‌های لازم را در اختیار بهره‌برداران قرار دهند.

پایان تصمیم‌گیری‌های حدسی در آبیاری

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس افزود: اجرای این سامانه می‌تواند نقش کارشناسان بخش کشاورزی را نیز از ارائه توصیه‌های عمومی به سمت مشاوره‌های دقیق و متناسب با شرایط هر مزرعه تغییر دهد. چرا که اطلاعات واقعی از وضعیت خاک و محیط، مبنای تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد و کارشناسان سازمان می‌توانند بر اساس داده‌های دریافتی، برنامه مدیریت آب را برای بهره‌بردار تنظیم یا اصلاح کنند.

بهجت حقیقی تأکید کرد: پایش مستمر داده‌ها این امکان را به کارشناسان می‌دهد که ضمن رصد وضعیت مزارع، مشاوره‌های فنی و برنامه‌های مدیریت آب را به‌صورت دقیق و در لحظه در اختیار کشاورزان قرار دهند.

وی افزود: یکی از مزیت‌های مهم این طرح آن است که فناوری صرفاً در سطح تجهیزات و زیرساخت باقی نمی‌ماند، بلکه خروجی اطلاعات به شکل کاربردی در اختیار کشاورز قرار می‌گیرد تا بتواند از آن در مدیریت روزمره مزرعه استفاده کند.

کشاورز؛ در مرکز سامانه هوشمند

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس در خصوص یکی از ویژگی‌های برجسته این طرح گفت: توجه به سهولت استفاده کشاورزان از اطلاعات و خدمات سامانه است. بر اساس طراحی انجام‌شده، اطلاعات مربوط به نیاز آبی گیاه، وضعیت مزرعه و برنامه‌های آبیاری از طریق یک اپلیکیشن ساده و کاربردی روی تلفن همراه کشاورزان قابل مشاهده خواهد بود.

بهجت حقیقی افرود:به این ترتیب، بهره‌بردار می‌تواند بدون نیاز به مراجعه حضوری یا استفاده از تجهیزات پیچیده، اطلاعات مربوط به شرایط مزرعه خود را در تلفن همراه مشاهده کرده و بر اساس برنامه ارائه‌شده، فرآیند آبیاری را مدیریت کند.

وی گفت: این رویکرد علاوه بر افزایش دسترسی کشاورزان به اطلاعات، می‌تواند ارتباط میان بهره‌برداران و کارشناسان جهاد کشاورزی را نیز تسهیل کند و زمینه شکل‌گیری نوعی شبکه دائمی مشاوره و پایش کشاورزی را فراهم آورد.

هوشمندسازی پروژه‌های قدیمی در کنار طرح‌های جدید

 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس خاطرنشان کرد:برنامه هوشمندسازی در فارس تنها به پروژه‌هایی که از این پس احداث می‌شوند محدود نخواهد بود. بر اساس اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، پروژه‌های آبیاری نوینی که طی سال‌های گذشته در سطح استان اجرا شده‌اند نیز در صورت برخورداری از قابلیت فنی لازم، امکان ارتقا و اتصال به سامانه‌های هوشمند را خواهند داشت.

بهجت حقیقی گفت: این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های آبیاری نوین استان پیش از این ایجاد شده و هوشمندسازی آنها می‌تواند بدون نیاز به کنار گذاشتن کامل زیرساخت موجود، ارزش و کارایی این سرمایه‌گذاری‌ها را افزایش دهد.

حرکت کشاورزی فارس به سمت مدیریت داده‌محور

وی افزود: ا ستان فارس به عنوان یکی از قطب‌های مهم کشاورزی کشور، با تنوع قابل توجه محصولات و گستردگی اراضی زراعی و باغی، نیازمند روش‌هایی است که بتواند مدیریت منابع آب را در مقیاس وسیع و با دقت بالا امکان‌پذیر کند.

 رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس خاطرنشان کرد: اجرای سامانه هوشمند آبیاری در این استان را می‌توان بخشی از مسیر حرکت کشاورزی فارس به سمت کشاورزی داده‌محور دانست؛ مسیری که در آن تصمیم‌های مرتبط با تولید، آبیاری و مدیریت منابع نه صرفاً بر پایه تجربه، بلکه با اتکا به داده‌های واقعی و قابل اندازه‌گیری اتخاذ می‌شوند.

بهجت حقیقی: در نهایت، آنچه در این طرح دنبال می‌شود صرفاً نصب چند حسگر یا ایجاد یک سامانه نرم‌افزاری نیست؛ بلکه ایجاد یک زنجیره کامل از اندازه‌گیری، انتقال داده، تحلیل اطلاعات، تصمیم‌گیری و اجرای برنامه آبیاری است؛ زنجیره‌ای که از مزرعه آغاز می‌شود، به مرکز پایش آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی می‌رسد و نتیجه آن دوباره در قالب توصیه و برنامه اجرایی به کشاورز بازمی‌گردد.

وی گفت: به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، این طرح با هدف افزایش بهره‌وری آب و استفاده حداکثری از ظرفیت فناوری‌های بومی و دانش‌بنیان در بخش کشاورزی دنبال می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند در صورت توسعه و اجرای گسترده، زمینه‌ساز تغییر جدی در شیوه مدیریت آب در مزارع استان و الگویی برای توسعه کشاورزی هوشمند در سایر مناطق کشور باشد.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای خبر/224224