به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، انرژی متراکم جوانی، تکانه‌های غریزی و کشش عاطفی برای صمیمیت، مسائلی نیستند که بتوان با صدور بخشنامه، سکوت یا چشم‌پوشی برآن‌ها خط بطلان کشید. بحران درست از نقطه‌آغاز می‌شود که ساختار کلان جامعه، در تعریف و سامان‌دهی «اوقات فراغت هدفمند» و ترسیم نقشه راهی امیدآفرین برای نسل نو درمی‌ماند.

هنگامی که سیاست‌گذار، بستری قانونی و استاندارد برای تخلیه هیجان، نشاط جمعی و فعالیت مولد برنامه ریزی نمی کند و در مقابل، یکنواختی فرساینده ومشکلات اقتصادی به مسئله روزمره بدل می شود، جوانان بی اطلاع، مسیرهای خودجوش، فردی و پیش‌بینی‌ناپذیر می‌یابد. در چنین خلأ ساختاری، رابطه عاطفی و جنسی دیگر نه یک انتخاب ثانویه، بلکه به تنهاترین پناهگاه در دسترس برای فرار از ملال، انزوا و سردرگمی بدل می‌شود.

ورود جوان به این میدان، در غیاب آموزش مهارت‌های پایه‌ای زندگی و ناآگاهی از الفبای سواد سلامت، حاصل یک «سیاست انکار» دیرپا در ساختار رسمی است. البته موضوع این واکاوی، تعمیم یک رفتار به کلیت نسل جوان که بخش عمده‌ای از آنان در مسیرهای سالم و مسئولانه گام برمی‌دارند نیست؛ بلکه تمرکز بر آن بخش از جوانانی است که در سایه غفلت نهادهای متولی، ناخواسته وارد چرخه‌های پرخطر می‌شوند. نهاد آموزش رسمی از ارائه دانش پیشگیرانه طفره می‌رود و ثمره این رهاشدگی، تصمیم‌هایی است که در خلوت‌های شکننده و بی‌محافظت اتخاذ می‌شوند؛ خلوت‌هایی که اکنون به کانون خاموش انتشار ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) بدل شده‌اند.

در مواجهه با این واقعیت چندلایه و انباشته، جامعه سنتی و سازوکارهای مدیریتی معمولاً دستخوش دو واکنش انفعالی و هزینه‌ساز می‌شوند:

پناه بردن به خرافات عامیانه و فرافکنی: برای گریز از پذیرش واقعیتِ تغییر سبک زندگی و الگوهای نوظهور در نسل جدید، پناه بردن به چنین روایت‌هایی که جوانان را تنها در چارچوب موانع اخلاقی نگه داشتن می توان از این پیامد تلخ گذر نمود، تنها یک مکانیسم دفاعی جمعی برای کتمان واقعیت و شانه خالی کردن از مسئولیت آموزش واقعی است.

انگ‌گذاری و داغ ننگ اجتماعی: ویروس پاپیلومای انسانی یکی از شایع‌ترین عفونت‌های ویروسی در جهان است، اما تقلیل یک مسئله پزشکی به دوقطبی اخلاقی «پاک و آلوده»، سدی مهیب در برابر آگاهی می‌سازد. داغ ننگ، نه تنها نقشی بازدارنده ندارد، بلکه بیمار را به پنهان‌کاری، تعویق آزمایش‌های تشخیصی و پرهیز از پیگیری‌های درمانی سوق می‌دهد و عملاً حاشیه امنی برای تداوم پنهانی زنجیره انتقال می‌آفریند.

ریشه بحران HPV در ایران صرفاً در رفتار فردی خلاصه نمی‌شود، بلکه جلوه‌ای آشکار از تولید نابرابری در ساختار سلامت است. هرچند گام‌هایی نظیر بومی‌سازی تولید واکسن «از جمله پاپیلوگارد» برداشته شده و دستورالعمل‌های غربالگری سرطان دهانه رحم در چارچوب بیمه‌ها وجود دارد، اما شکاف میان سیاست‌گذاری روی کاغذ تا دسترسی عادلانه در کف جامعه عمیق است.

واکسن HPV هنوز جایگاهی در برنامه ملی ایمن‌سازی همگانی  پیدا نکرده و به دلیل نبود پوشش کامل بیمه‌ای و قیمت سنگین در بازار آزاد، پیشگیری عملاً به امکانی نابرابر تبدیل شده است. این وضعیت، سلامت را طبقاتی می‌کند: لایه‌های برخوردار امکان مصون‌سازی دارند، در حالی که جوانان طبقات فرودست در برابر پیامدهای درازمدت عفونت بی‌پناه می‌مانند.

گذر از این انسداد، نیازمند وداع با توصیه‌های کلیشه‌ای و چرخش به سمت مداخلات ساختاری در دو محور است:

تلفیق اوقات فراغت با سواد سلامت و آموزش‌های بینشی: توسعه پاتوق‌های فرهنگی و باشگاه‌های ورزشی نباید صرفاً به عنوان فضاهایی برای سرگرمی منفعل دیده شوند. این کانون‌ها باید به پایگاه‌های ارتقای سواد سلامت، مهارت‌های زیستی، خودآگاهی و شناخت مرزهای بهداشت فردی تبدیل شوند تا جوانان در مواجهه با خطرات، مجهز به آگاهی باشند، نه بی اطلاعی.

تکمیل زنجیره پیشگیری در نظام سلامت و بیمه‌ها: وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر باید با بازنگری در اولویت‌ها، گنجاندن این واکسن در بسته ایمن‌سازی ملی و کاهش هزینه‌های بسته‌های تشخیصی را به عنوان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت در سلامت عمومی تلقی کنند تا هزینه‌های سنگین درمانی در آینده به جامعه تحمیل نشود.

مهار این بحران خاموش از بستر خلوت‌های ناامن جوانان آغاز نمی‌شود؛ نقطه حرکت، در شجاعت تصمیم‌گیری، نوسازی رویکردهای پرورشی در اوقات فراغت و بازنگری در سیاست‌های کلان سلامت کشور نهفته است.‌
‌
نویسنده: محمدصادق بهاری 
کارشناس آسیب های اجتماعی