سید وحید مصباح  در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، در این خصوص گفت: استان فارس با وجود قرار نداشتن در نوار ساحلی کشور و برخورداری از تنها دو مزرعه رسمی پرورش ماهیان خاویاری، بر اساس آخرین آمار رسمی مربوط به سال ۱۴۰۴، با تولید سالانه ۳.۱ تن خاویار در جایگاه سوم کشور قرار گرفته است؛ ظرفیتی که  می‌تواند این استان را به یکی از قطب‌های تولید و صادرات محصولات خاویاری کشور تبدیل کند، هرچند تکمیل زنجیره فرآوری، بسته‌بندی، تأمین بچه‌ماهی و توسعه زیرساخت‌های صادراتی همچنان از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این صنعت در فارس است.

وی در تشریح وضعیت پرورش و تولید ماهیان خاویاری در این استان اظهار کرد: جایگاه سوم فارس در کشور، بر اساس شاخص «تولید خاویار» به دست آمده و آمارهای مربوط به سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که استان‌های گیلان، مازندران و فارس در جمع استان‌های پیشرو در این حوزه قرار دارند.

وی افزود: در سال ۱۴۰۴ میزان تولید گوشت ماهیان خاویاری در مازندران ۲ هزار و ۳۳۴ تن، در گیلان یک هزار و ۸۶۵ تن، در کهگیلویه و بویراحمد ۲۵۰ تن و در استان فارس ۱۸۰ تن بوده است؛ همچنین در بخش تولید خاویار، گیلان با ۱۸۳.۳ تن، مازندران با ۷.۸ تن و فارس با ۳.۱ تن در رتبه‌های نخست تا سوم قرار گرفته‌اند.

تنها دو مزرعه رسمی؛ یکی از بزرگ‌ترین سایت‌های غیرساحلی کشور

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، با اشاره به تعداد واحدهای فعال پرورش ماهیان خاویاری در استان گفت: در حال حاضر دو مزرعه رسمی دارای پروانه بهره‌برداری در زمینه پرورش ماهیان خاویاری در شهرستان‌های بیضا و استهبان فعالیت می‌کنند.

سید وحید مصباح ادامه داد: اگرچه تعداد مزارع رسمی فارس در مقایسه با استان‌های شمالی محدود است، اما یکی از این واحدها از بزرگ‌ترین سایت‌های غیرساحلی پرورش ماهیان خاویاری در کشور به شمار می‌رود و همین موضوع ظرفیت قابل توجه فارس برای توسعه این صنعت در مناطق غیرساحلی را نشان می‌دهد.

به گفته وی تولید فعلی استان به حدود ۳.۱ تن خاویار و ۱۸۰ تن گوشت ماهیان خاویاری در سال رسیده است.

تولید ۳.۱ تن خاویار و ۱۸۰ تن گوشت؛ تثبیت ظرفیت تولید در فارس

 مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس،  درباره روند تولید در سال‌های اخیر نیز اظهار کرد: ظرفیت تولید استان در حال حاضر در حدود ۳.۱ تن خاویار و ۱۸۰ تن گوشت تثبیت شده است، اما در کنار رشد ظرفیت تولید، افزایش مستمر هزینه‌های جاری، خوراک و تأمین بچه‌ماهی، ناشی از تورم داخلی، مشکلاتی را برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.

سید وحید مصباح افزود: از سوی دیگر، ثبات یا حتی کاهش قیمت فروش خاویار در برخی مقاطع، تحت تأثیر مشکلات صادراتی و نوسانات ارزی، موجب شده حاشیه سود تولیدکنندگان کاهش پیدا کند و حتی برخی واحدها با تراز مالی منفی مواجه شوند.

وی تأکید کرد: با توجه به خواب سرمایه چندساله، هزینه بالای خوراک و سایر هزینه‌های تولید، فعالیت اقتصادی در این حوزه نیازمند مقیاس مناسب و مدیریت دقیق هزینه‌هاست و در شرایط فعلی، واحدهای بسیار بزرگ و دارای حجم تولید بالا توان بیشتری برای پوشش هزینه‌های تولید دارند.

فارس چگونه بدون دسترسی به دریا به قطب خاویاری تبدیل شد

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس درباره مزیت‌های این استان برای پرورش ماهیان خاویاری گفت: غیرساحلی بودن فارس مانعی برای توسعه این صنعت نیست؛ چراکه استان از منابع آبی متنوعی از جمله چشمه‌ها، قنوات و چاه‌ها برخوردار است و در برخی مناطق، منابع آبی با دمای نسبتاً ثابت در اختیار تولیدکنندگان قرار دارد.

سید وحید مصباح افزود: موقعیت جغرافیایی فارس در مرکز کشور و دسترسی مناسب به مسیرهای حمل‌ونقل، نزدیکی به حوزه خلیج فارس و امکان دسترسی به بازارهای صادراتی، از دیگر ظرفیت‌های استان برای توسعه این صنعت است.

وی با اشاره به ویژگی‌های زیستی ماهیان خاویاری گفت: این ماهیان دامنه دمایی گسترده‌ای را تحمل می‌کنند و مقاومت بالای آنها، امکان سازگاری پرورش این گونه‌ها با شرایط اقلیمی فارس را فراهم کرده است.

مدیریت مصرف آب؛ شرط توسعه صنعت خاویاری در استان کم‌آب

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس گفت: یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره توسعه آبزی‌پروری در فارس، میزان مصرف آب در این صنعت است. مصباح در این زمینه توضیح داد: آبزیان را نمی‌توان صرفاً مصرف‌کننده آب دانست، بلکه در مسیر آب زندگی می‌کنند و مدیریت صحیح جریان آب و سیستم‌های بازچرخانی می‌تواند میزان برداشت و هدررفت آب را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

سید وحید مصباح افزود: میزان هدررفت آب در مزارع عمدتاً به تبخیر محدود می‌شود و میزان تعویض آب نیز بسته به مرحله پرورش متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که برای بچه‌ماهی، ماهیان پرواری و مولدین، دفعات تعویض آب متفاوت خواهد بود.

وی از برنامه‌ریزی برای تغییر الگوی استخرها و استفاده از فناوری‌های جدید خبر داد و گفت: تبدیل استخرهای سنتی یا ریس‌وی به استخرهای هشت‌وجهی با خروجی دوگانه، مسقف کردن مزارع برای کاهش تبخیر، استفاده از لوله‌گذاری به جای کانال‌های روباز و حرکت به سمت سیستم‌های مداربسته و نیمه‌مداربسته از جمله برنامه‌هایی است که می‌تواند مصرف آب را در این صنعت مدیریت کند.

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس افزود: افزود: سیستم‌های بازچرخانی آب یا RAS با تجهیزاتی مانند فیلتراسیون، ازن‌ژنراتور و اکسیژن‌ساز، امکان تولید بالا با مصرف بسیار کمتر آب را فراهم می‌کنند و توسعه این فناوری‌ها می‌تواند نقش مهمی در تداوم فعالیت مزارع خاویاری در شرایط خشکسالی داشته باشد.

تأمین بچه‌ماهی از مهم‌ترین چالش‌های تولیدکنندگان فارس

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس یکی از چالش‌های اصلی این صنعت را تأمین بچه‌ماهی عنوان کرد و گفت: در حال حاضر استان فاقد مرکز تکثیر مورد نیاز برای تأمین بچه‌ماهی است و تولیدکنندگان مجبورند بچه‌ماهی را از مسافت‌های طولانی تأمین کنند.

مصباح ادامه داد: افزایش هزینه حمل‌ونقل، زمان انتقال و وابستگی به مراکز خارج از استان، از جمله عواملی است که هزینه تمام‌شده تولید را افزایش می‌دهد و ایجاد مرکز تکثیر بومی می‌تواند بخشی از این مشکل را برطرف کند.

وی همچنین فقدان زیرساخت‌های کافی فرآوری، تمرکز بازار و محدود بودن شناخت مشتریان نسبت به تولیدات فارس و همچنین مشکلات حمل‌ونقل و پروازی را از دیگر چالش‌های فعالان این صنعت برشمرد.

بیش از ۹۵ درصد خاویار فارس ظرفیت صادراتی دارد

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس درباره وضعیت بازار محصولات تولیدی استان اظهار کرد: بیش از ۹۵ درصد خاویار تولیدشده در مزارع فارس جنبه صادراتی دارد و بخش عمده این محصول به بازارهای خارجی ارسال می‌شود و بخش محدودی نیز راهی تهران و استان‌های شمالی کشور می‌شود.

مصباح گفت: بازارهای هدف خاویار تولیدی فارس عمدتاً در اتحادیه اروپا، کشورهای حاشیه خلیج فارس و حوزه اوراسیا قرار دارند و گوشت ماهیان خاویاری نیز عمدتاً به کشورهای روسیه و جمهوری آذربایجان صادر می‌شود.

وی البته تأکید کرد که حجم و ارزش ریالی و ارزی صادرات در سال‌های مختلف ثابت نیست و تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز، شرایط بازارهای صادراتی و وضعیت حمل‌ونقل تغییر می‌کند.

تولید گوشت و خاویار؛ دو خروجی اقتصادی از یک زنجیره تولید

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس در تشریح نسبت تولید گوشت و خاویار گفت: تولید گوشت و خاویار در پرورش ماهیان خاویاری به صورت توأمان انجام می‌شود.

مصباح توضیح داد: تا پایان سه‌سالگی و زمان تعیین جنسیت، گله به طور تقریبی به نسبت ۵۰ درصد نر و ۵۰ درصد ماده تقسیم می‌شود. ماهیان نر عمدتاً در مسیر تولید گوشت قرار می‌گیرند و از ماهیان ماده نیز بخشی به تولید خاویار اختصاص می‌یابد.

وی افزود: در گونه فیل‌ماهی، نهایتاً حدود ۲۱ درصد از ماهیان ماده به تولید خاویار می‌رسند و در گونه سیبری این میزان حدود ۳۷ تا ۴۰ درصد است؛ از این رو تولید گوشت و خاویار در کنار یکدیگر، مدل اقتصادی این صنعت را شکل می‌دهد.

فاصله ساختاری فارس با شمال کشور

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس با اشاره به ظرفیت استان‌های شمالی گفت: گیلان و مازندران هر کدام حدود ۴۵ مزرعه رسمی پرورش ماهیان خاویاری دارند، در حالی که فارس تنها دو مزرعه رسمی دارد.

مصباح افزود: بنابراین اگرچه فارس از نظر میزان تولید خاویار در جایگاه سوم کشور قرار گرفته، اما از نظر تعداد مزارع، وجود مراکز تکثیر بومی، مراکز فرآوری و تکمیل زنجیره تأمین، فاصله قابل توجهی با استان‌های شمالی دارد.

وی خاطرنشان کرد: مزیت فارس در این حوزه بیشتر به مزارع غیرساحلی با مقیاس بزرگ، دسترسی به منابع آب باکیفیت و دمای مناسب برای پرورش ماهیان خاویاری بازمی‌گردد.

حلقه مفقوده؛ فرآوری و بسته‌بندی در داخل استان

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه صنعت خاویاری فارس را ضعف زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی، استان با کمبود زیرساخت‌های تخصصی فرآوری و بسته‌بندی خاویار، مراکز دارای کدینگ لازم برای ری‌پکینگ و صادرات و آزمایشگاه‌های تخصصی کنترل کیفیت مواجه است.

مصباح افزود: به همین دلیل بخشی از محصولات برای فرآوری به استان‌های شمالی ارسال می‌شود؛ موضوعی که علاوه بر افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، موجب خروج بخشی از ارزش افزوده این زنجیره از استان می‌شود.

وی تأکید کرد: ایجاد مراکز فرآوری فعال، مجهز و دارای کدینگ در داخل استان، یکی از مهم‌ترین نیازهای توسعه این صنعت است.

هدف‌گذاری برای تبدیل فارس به قطب صادراتی

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس درباره برنامه‌های آینده سازمان جهاد کشاورزی استان فارس گفت: هدف اصلی، حفظ و ارتقای جایگاه فارس در تولید خاویار و حرکت به سمت تبدیل استان به یک قطب صادراتی است.

وحید مصباح افزود: توسعه زیرساخت‌های مکانیزه در مزارع موجود، تجهیز واحدها به چیلر، ازن و اکسیژن‌ساز و افزایش تولید در واحد سطح از جمله برنامه‌های مورد نظر است.

وی همچنین جذب سرمایه‌گذار برای احداث مراکز فرآوری بومی را از دیگر برنامه‌های مهم استان عنوان کرد و گفت: تکمیل زنجیره ارزش در داخل فارس می‌تواند هزینه‌های تولید را کاهش داده و قدرت رقابت تولیدکنندگان را افزایش دهد.

از «تولید» تا «زنجیره کامل صادرات»

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس با تأکید بر اینکه ظرفیت فارس تنها به تولید محدود نمی‌شود، گفت: اگر زیرساخت‌های فرآوری، بسته‌بندی، آزمایشگاه‌های تخصصی، تکثیر و بازاررسانی در داخل استان توسعه پیدا کند، بخش قابل توجهی از هزینه‌های اضافی حذف خواهد شد.

وی افزود: در چنین شرایطی دیگر نیازی نیست خاویار خام برای فرآوری به استان‌های شمالی منتقل شود و می‌توان زمینه‌ای فراهم کرد که مشتریان و تجار مستقیماً به فارس مراجعه کرده و خرید خود را در داخل استان انجام دهند.

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی فارس خاطرنشان کرد: این اتفاق علاوه بر جلوگیری از خروج ارزش افزوده از استان، موجب کاهش هزینه تمام‌شده محصول برای تولیدکننده، تقویت برند خاویار فارس و ایجاد زمینه برای توسعه صادرات مستقیم خواهد شد.

مصباح تصریح کرد: با تکمیل زنجیره تولید، فرآوری و صادرات، فارس می‌تواند علاوه بر تثبیت جایگاه خود در تولید خاویار، به عنوان یک قطب صادراتی قدرتمند در این حوزه مطرح شود.

خاویار؛ ظرفیتی برای ارزآوری و اشتغال در استان غیرساحلی

وی در پایان با تأکید بر ظرفیت‌های اقتصادی این صنعت گفت: پرورش ماهیان خاویاری برای فارس تنها یک فعالیت آبزی‌پروری نیست، بلکه زنجیره‌ای از تولید، اشتغال، فرآوری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و صادرات را دربرمی‌گیرد.

مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی استان فارس  افزود: قرار گرفتن فارس در جایگاه سوم تولید خاویار کشور، با وجود غیرساحلی بودن استان و محدود بودن تعداد مزارع رسمی، نشان می‌دهد که منابع آب داخلی، اقلیم مناسب و سرمایه‌گذاری در مقیاس بزرگ می‌تواند زمینه شکل‌گیری صنایع جدید و ارزش‌آفرین را فراهم کند.

سید وحید مصباح تأکید کرد: مهم‌ترین اولویت برای آینده این صنعت، تکمیل زیرساخت‌های حیاتی، جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد مراکز فرآوری و توسعه برند محصولات استان است تا ارزش افزوده تولید خاویار در خود فارس باقی بماند و ظرفیت موجود به یک زنجیره کامل و رقابت‌پذیر تولید و صادرات تبدیل شود.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای خبر/۲۲۴۲۲۴