دکتر راضیه ثابت در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، با اشاره به جایگاه مهم کورتیکواستروئیدها در پزشکی اظهار کرد: کورتیکواستروئیدها که در گفتار عمومی با عنوان «کورتون» شناخته می‌شوند، از داروهای مهم و مؤثر در کنترل و درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های التهابی و خودایمنی هستند و در برخی حمله‌های حاد آسم و واکنش‌های آلرژیک شدید نیز کاربرد دارند.

وی افزود: این داروها در صورت تجویز صحیح و در شرایط مناسب، می‌توانند نقشی مهم و حتی حیاتی در درمان بیمار داشته باشند، اما استفاده نادرست و بدون تشخیص و نظارت پزشکی ممکن است سلامت فرد را با عوارض جدی مواجه کند.

کورتون فقط آمپول نیست

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه کورتیکواستروئیدها در شکل‌های دارویی مختلفی در دسترس هستند، گفت: کورتون‌ها به صورت قرص و آمپول، مانند پردنیزولون و دگزامتازون، همچنین به شکل اسپری‌های تنفسی، کرم و پمادهای موضعی و قطره‌های چشمی مصرف می‌شوند.

دکتر ثابت ادامه داد: هر یک از این فرآورده‌ها بر اساس میزان جذب، قدرت اثر، محل مصرف و مدت استفاده، ملاحظات و عوارض متفاوتی دارند؛ بنابراین نمی‌توان همه فرآورده‌های کورتونی را از نظر میزان اثر و عوارض در یک گروه قرار داد.

کاهش سریع علائم، به معنای درمان بیماری نیست

وی با اشاره به یکی از دلایل رواج مصرف خودسرانه کورتون بیان کرد: یکی از عواملی که ممکن است افراد را به مصرف خودسرانه این داروها ترغیب کند، اثر نسبتاً سریع آنها در کاهش التهاب و برخی علائم بیماری است.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: کورتیکواستروئیدها با کاهش التهاب و تعدیل فعالیت سیستم ایمنی می‌توانند علائم بسیاری از بیماری‌ها را در مدت کوتاهی کاهش دهند، اما باید توجه داشت که کاهش علائم الزاماً به معنای برطرف شدن علت اصلی بیماری نیست.

دکتر ثابت هشدار داد: مصرف مکرر کورتون بدون تشخیص صحیح می‌تواند حتی موجب پنهان شدن علائم بیماری زمینه‌ای و در نتیجه تأخیر در تشخیص و درمان مناسب شود. از این رو، انتخاب نوع کورتیکواستروئید، مقدار مصرف و طول دوره درمان باید متناسب با بیماری و شرایط هر فرد تعیین شود.

از افزایش قند خون تا پوکی استخوان؛ عوارضی که نباید نادیده گرفته شوند

وی درباره عوارض کورتیکواستروئیدها گفت: عوارض این داروها به عوامل مختلفی از جمله نوع فرآورده، دوز مصرفی، طول مدت درمان و میزان جذب سیستمیک بستگی دارد.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: افزایش قند خون، افزایش فشار خون، احتباس مایعات و ایجاد ادم، پوکی استخوان، ضعف عضلانی، نازک شدن پوست و تأخیر در ترمیم زخم از جمله عوارضی هستند که به‌ویژه در مصرف سیستمیک، دوزهای بالا یا دوره‌های طولانی‌مدت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

دکتر ثابت اضافه کرد: کورتیکواستروئیدهای سیستمیک با تضعیف پاسخ ایمنی بدن می‌توانند خطر بروز برخی عفونت‌ها را افزایش دهند یا علائم بعضی عفونت‌ها را تغییر دهند؛ بنابراین مصرف آنها باید با توجه به وضعیت جسمی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مورد استفاده فرد انجام شود.

هشدار مهم درباره قطع ناگهانی کورتون

وی یکی از مهم‌ترین نکات درباره مصرف طولانی‌مدت کورتون را پرهیز از قطع ناگهانی دارو عنوان کرد و گفت: مصرف مداوم کورتون‌های سیستمیک، به‌ویژه در دوزهای قابل توجه، می‌تواند فعالیت طبیعی محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ آدرنال و تولید طبیعی هورمون‌های غده فوق‌کلیوی را سرکوب کند.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: در چنین شرایطی، قطع ناگهانی دارو می‌تواند موجب بروز علائم ناشی از کمبود کورتیکواستروئید شود و در موارد شدید، حتی نارسایی حاد آدرنال رخ دهد.

 دکتر ثابت تأکید کرد: افرادی که کورتون را برای مدت طولانی یا با دوزهای بالا مصرف کرده‌اند، نباید بدون نظر پزشک نسبت به قطع یا کاهش دوز آن اقدام کنند و در صورت نیاز به قطع درمان، کاهش دوز باید مطابق نظر پزشک و به شکل تدریجی انجام شود.

کورتون و بیماری‌های زمینه‌ای؛ ترکیبی که نیاز به دقت بیشتری دارد

وی گفت: به همین دلیل، پیش از تجویز و مصرف این داروها باید وضعیت بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای، سابقه پزشکی و سایر داروهای مصرفی او مورد توجه قرار گیرد.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به اهمیت توجه به بیماری‌های زمینه‌ای اظهار کرد: کورتیکواستروئیدها ممکن است در افراد مبتلا به دیابت موجب افزایش قند خون و دشوارتر شدن کنترل آن شوند و در افراد مبتلا به فشار خون بالا نیز کنترل فشار خون را با مشکل مواجه کنند.

تداخل دارویی کورتون‌ها را جدی بگیرید

دکتر ثابت همچنین بر ضرورت توجه به تداخلات دارویی تأکید کرد و گفت: مصرف همزمان کورتون‌های سیستمیک با برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌تواند خطر عوارض گوارشی، از جمله زخم و خونریزی را افزایش دهد.

وی افزود: به همین دلیل، بیمار باید پزشک یا داروساز را در جریان تمامی داروها و فرآورده‌هایی که مصرف می‌کند قرار دهد تا احتمال تداخل و بروز عوارض کاهش یابد.

آمپول کورتون، لزوماً بهتر و بی‌خطرتر نیست

این متخصص شیمی دارویی با تأکید بر یک باور نادرست در میان برخی افراد گفت: تزریقی بودن کورتون به معنای ایمن‌تر یا مؤثرتر بودن آن نیست.

دکتر ثابت ادامه داد: آمپول‌های کورتونی نیز بسته به نوع دارو و مقدار مصرف می‌توانند عوارض سیستمیک ایجاد کنند و نباید صرفاً به دلیل اثر سریع‌تر، برای علائم شایعی مانند سرماخوردگی، گلودرد یا بدن‌درد به صورت خودسرانه مورد استفاده قرار گیرند.

وی خاطرنشان کرد: تجویز دارو باید بر اساس علت و تشخیص بیماری انجام شود و صرفاً سریع‌تر شدن برطرف شدن علائم، دلیل مناسبی برای انتخاب یک فرآورده کورتونی نیست.

کورتون‌های چشمی؛ مصرف طولانی‌مدت با خطر همراه است

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در ادامه نسبت به مصرف خودسرانه فرآورده‌های کورتیکواستروئیدی چشمی نیز هشدار داد و گفت: مصرف طولانی‌مدت برخی کورتون‌های چشمی می‌تواند خطر افزایش فشار داخل چشم، گلوکوم و آب‌مروارید را افزایش دهد.

دکتر ثابت افزود: استفاده از قطره‌ها و سایر فرآورده‌های کورتیکواستروئیدی چشمی نیز باید بر اساس تشخیص و توصیه پزشک باشد و افراد نباید به دلیل تجربه قبلی یا توصیه اطرافیان، مصرف این داروها را خودسرانه آغاز یا برای مدت طولانی ادامه دهند.

کورتون را نه باید بی‌دلیل مصرف کرد و نه خودسرانه قطع کرد

وی در پایان با تأکید بر اینکه کورتیکواستروئیدها در صورت مصرف صحیح، داروهایی ارزشمند و مؤثر هستند، گفت: آنچه مصرف کورتون را خطرناک می‌کند، خود دارو به تنهایی نیست، بلکه استفاده خودسرانه، انتخاب دوز و مدت مصرف نامناسب، بی‌توجهی به بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای همزمان و همچنین قطع ناگهانی پس از مصرف طولانی‌مدت است.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیرازتأکید کرد: برای مصرف ایمن کورتون باید تشخیص بیماری، نوع فرآورده، دوز و مدت درمان متناسب با شرایط هر فرد تعیین شود و بیماران نیز از تغییر خودسرانه مقدار مصرف یا قطع دارو خودداری کنند.

دکتر ثابت خاطرنشان کرد: آگاهی از نحوه صحیح مصرف دارو و مشورت با پزشک و داروساز، می‌تواند به پیشگیری از بسیاری از عوارض و مصرف غیرضروری کورتیکواستروئیدها کمک کند.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای پیام/224224