به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، بسیاری از افراد تصور می‌کنند فضای مجازی (اینستاگرام، تلگرام، ایکس و...) یک «شهر بی‌قانون» است و می‌توانند با هویت‌های پنهان یا مستعار، هر رفتار یا گفتاری داشته باشند. اما از نظر نظام حقوقی ایران، هر عملی که در فضای حقیقی جرم باشد، در فضای مجازی نیز جرم است؛ به‌علاوه اینکه قانون‌گذار جرایم اختصاصی این فضا را نیز در «قانون جرایم رایانه‌ای» پیش‌بینی کرده است.

در ادامه، مهم‌ترین چالش‌های حقوقی روزمره کاربران را به زبانی ساده بررسی می‌کنم:

۱. انتشار اسکرین‌شات و نقض حریم خصوصی

یکی از رایج‌ترین پرونده‌ها در دادسراها، تهدید به انتشار چت‌های خصوصی، عکس یا صدای افراد است. 

هرکس به وسیله سامانه‌های رایانه‌ای، صوت، تصویر یا فیلم خصوصی دیگری را بدون رضایت او منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد «به نحوی که موجب هتک حیثیت او شود»، مجرم است.

حتی اگر عکس یا چت را منتشر نکنید، صرفِ «تهدید» به انتشار آن برای اخاذی مالی یا مجبور کردن شخص به انجام یک کار، جرم مستقلی است و مجازات سنگینی در پی دارد.

۲. آیا «اسکرین‌شات» در دادگاه مدرک محسوب می‌شود؟

بسیاری می‌پرسند آیا قاضی پرینت چت‌های واتس‌اپ یا اسکرین‌شات اینستاگرام را قبول می‌کند؟

بله. طبق قانون تجارت الکترونیکی و قانون آیین دادرسی کیفری، «ادله الکترونیکی» دارای اعتبار هستند. اسکرین‌شات، فایل صوتی و پیامک به عنوان «اماره» «نشانه‌ای که به قاضی برای کشف حقیقت کمک می‌کند» پذیرفته می‌شوند. البته پلیس فتا می‌تواند اصالت این پیام‌ها و دستکاری نشدن آن‌ها «توسط نرم‌افزارهای فتوشاپ یا فیک‌چت» را از نظر فنی بررسی کند.

۳. توهین، فحاشی و نشر اکاذیب

نوشتن کامنت‌های توهین‌آمیز زیر پست دیگران یا انتشار پست‌هایی که حاوی تهمت و دروغ علیه اشخاص «حقیقی یا حقوقی» باشد، پیگرد قانونی دارد.

۴.خالی شدن حساب بانکی با کلیک روی لینک‌های پیامکی «مثل پیامک جعلی سامانه ثنا، سهام عدالت یا مامور پست» از پرتکرارترین جرایم مالی است.

در صورت افتادن در دام ، پیش از هر اقدامی باید بلافاصله کارت بانکی خود را مسدود کرده و در اولین فرصت از طریق سامانه ثنا، شکواییه «کلاهبرداری مرتبط با رایانه» ثبت کنید.

۵. مسئولیت مدیران گروه‌ها و کانال‌ها

اگر مدیر «Admin» یک گروه یا کانال تلگرامی/ایتایی هستید، باید بدانید که نسبت به محتوای منتشرشده در آن بستر مسئولیت دارید. اگر اعضای گروه محتوای مجرمانه‌ای «مثل توهین به مقدسات، کلاهبرداری یا انتشار تصاویر غیرمجاز» قرار دهند و مدیر با وجود توانایی، آن را حذف نکند، ممکن است از سوی مراجع قضایی برای پاسخگویی احضار شود.

نویسنده: زهرا رحیمی

وکیل پایه یک دادگستری