به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، در مشاجره‌های روزمره، اختلافات مالی یا چالش‌های خانوادگی، بسیار پیش می‌آید که فردی بگوید: «از همه چت‌ها اسکرین‌شات دارم!» یا «صدایت را ضبط کرده‌ام و در دادگاه علیه خودت استفاده می‌کنم!» 

اما واقعیت ماجرا در اتاق قاضی چگونه است؟ آیا ضبط مکالمه و ذخیره چت‌ها می‌تواند شما را به حقتان برساند، یا برعکس، ممکن است پای خودتان را به عنوان متهم به دادسرا باز کند؟

۱. آیا دادگاه اسکرین‌شات و صدای ضبط‌شده را قبول می‌کند؟

پاسخ: بله، اما نه به عنوان یک دلیل قطعی و صددرصدی.

در حقوق کیفری و مدنی، ادله اثبات دعوا موارد مشخصی مانند اقرار، سند رسمی، شهادت شهود و سوگند هستند. فایل صوتی، فیلم، عکس و اسکرین‌شات به تنهایی «دلیل قاطع» شمرده نمی‌شوند، بلکه به عنوان «اماره قضایی» شناخته می‌شوند؛ یعنی نشانه‌ها و سرنخ‌هایی که به قاضی کمک می‌کنند حقیقت را کشف کند و به علم و یقین برسد.

نکته مهم: محاکم معمولاً برای اطمینان از اصالت فایل‌ها و عدم دستکاری یا جعل به‌ویژه با ابزارهای نوین هوش مصنوعی، موضوع را به کارشناسان رسمی یا پلیس فتا ارجاع می‌دهند.

۲. خط قرمز بزرگ: چه زمانی ضبط یا انتشار جرم است؟

باید میان «استفاده از مکالمه برای دفاع از حق در دادگاه» و «پخش کردن آن در فضای عمومی» تفاوت قائل شد:

افشا و انتشار در فضای مجازی یا میان دیگران:انتشار چت‌های خصوصی، تصاویر شخصی، یا صدای ضبط‌شده افراد بدون رضایت آن‌ها، طبق قانون جرایم رایانه‌ای جرم بوده و مجازات‌هایی نظیر حبس و جزای نقدی به دنبال دارد.
تهدید به انتشار:حتی اگر اسکرین‌شات را منتشر نکنید، اما طرف مقابل را تهدید کنید که «اگر فلان کار را نکنی، چت‌هایت را پخش می‌کنم»، خود این تهدید مصداق جرم جداگانه «تهدید و اخاذی» است.

۳. باور غلط: «ضبط صدای طرف مقابل در مکالمه دو‌نفره شنود غیرمجاز است!»

این یک تصور اشتباه رایج است. «شنود غیرمجاز» زمانی رخ می‌دهد که شخص ثالثی مکالمه محرمانه دو نفر دیگر را مخفیانه استراق‌سمع یا ضبط کند. اگر فردی در حال گفت‌وگوی مستقیم با شماست و شما صدایش را صرفاً برای ارائه به دادگاه به عنوان ادله دفاعی ذخیره کنید، در رویه غالب قضایی عنوان «شنود غیرمجاز» به آن تعلق نمی‌گیرد؛ هرچند از نظر اخلاقی عملی ناپسند است و دادگاه نیز ارزش اثباتی آن را با احتیاط بررسی می‌کند.

۴. توصیه‌های حقوقی کاربردی

1. هرگز تهدید نکنید:داشتن پیام یا صدا نباید به ابزاری برای تحت فشار قرار دادن یا باج‌خواهی تبدیل شود.

2. فایل اصلی را نگه دارید: اسکرین‌شات به‌تنهایی ارزش اثباتی پایینی دارد؛ در صورت نیاز به استناد، باید اصل پیام‌ها درون برنامه پیام‌رسان یا گوشی حفظ شود تا امکان استعلام فنی و کارشناسی وجود داشته باشد.

3. حریم خصوصی دیگران را خط قرمز بدانید:بردن اختلافات به گروه‌های خانوادگی یا شبکه‌های اجتماعی تحت عنوان «رسوا کردن طرف مقابل»، نه تنها کمکی به پرونده حقوقی شما نمی‌کند، بلکه سریعاً شما را از موضع «شاکی» به «متهم» تبدیل می‌نماید.

نویسنده: زهرا رحیمی

وکیل پایه یک دادگستری